Osmanlı Devleti’nin kurucusu Osman Bey'in ölüm tarihi, tarihçilerin ve araştırmacıların yıllardır üzerinde durduğu önemli bir mesele. Osman Bey’in vefat tarihi üzerine yapılan araştırmalar, bazı vakfiyelerde yer alan çelişkili bilgilerle daha da ilginç hale geliyor.Örneğin, Asporça Hatun ve Mekece vakfiyeleri, Osman Bey'in yaşamı ve ölümüyle ilgili farklı bilgiler sunuyor. Asporça Hatun’un vakfiyesi 1323 yılında düzenlenmişken, Mekece vakfiyesinde Osman Bey'in 1324 yılında vefat ettiği belirtiliyor. Bu iki belge arasındaki zaman farkı, Osman Bey'in ölüm tarihinin netleştirilmesinde önemli bir ipucu sunuyor.Osmanlı rivayetlerine göre, Osman Bey hicrî yıl hesabıyla 69 yaşında vefat etmiş ve 27 yıl hükümdarlık yapmıştır. Bu kayda göre doğumu 1257 yılına denk geliyor. Osmanlı kaynaklarında, Osman Bey'in ölümünde oğlu Orhan Bey’in Bursa’yı kuşattığı belirtilir. Osman Bey’in vasiyeti gereği, naaşı Bursa’da Tophane’de yer alan Gümüşlükubbe denilen manastırda defnedilmiştir. Bu manastır, 1855 depreminde yıkılmış ve 1863 yılında Sultan Abdülaziz tarafından bugünkü sade türbe inşa edilmiştir.Osman Bey'in vasiyeti, daima şeriat hükümlerine riayet edilmesini, emrindekilere iyi davranılmasını ve ihsanda bulunulmasını içerir. 1324 tarihli Mekece vakfiyesinde Osman Bey'in çocukları arasında Orhan, Çoban, Melik, Hamid, Pazarlı adlı oğulları ve Fatma Melek adlı kızı yer alır. Şahitler arasında ise Mal Hatun’un adı geçer. Osmanlı kroniklerinde Mal Hatun, Osman Bey'in eşi ve Şeyh Edebâli’nin kızı olarak kaydedilir.Osman Bey dönemiyle ilgili en önemli belgelerden biri olan Asporça vakfiyesi, 1323 yılının Eylül ayında düzenlenmiştir. Bu belgede, Osman Gazi’nin oğlu Orhan’ın eşi Asporça Hatun, Alâeddin Paşa’yı vakıfları için vekil tayin etmiştir. Asporça Hatun’a Osman Bey tarafından hibe edilen beylik köyler, Narlı ve Kıyaklı (Kapaklı?), vakfedilmiştir. Asporça Hatun, vakıf yönetimini büyük oğlu İbrâhim Bey’e vermiştir.Osmanlı tarihinin ilk dönemlerine ışık tutan Âşıkpaşazâde’nin Tevârîh-i Âl-i Osmân’ının ana kaynağı, Orhan’ın imamı İshak Fakih oğlu Yahşi Fakih’in yazdığı bir vekāyi‘nâmedir. Yahşi Fakih’in Osman ve Orhan dönemlerine ait rivayetleri, çağdaş bir râviden gelir ve doğru tarihî bilgiler içerir. Ancak, Âşıkpaşazâde’nin Yahşi Fakih’in eserini ihtisar ederken bazı olayları atladığı anlaşılmaktadır. Osman Bey dönemi üzerinde yapılan araştırmalarda, çağdaş Bizans tarihçisi G. Pachymeres’in önemli ayrıntılar sağladığı da unutulmamalıdır.Sonuç olarak, Osman Bey'in yaşamı ve ölümüyle ilgili tarihi bilgileri netleştirmek, Osmanlı Devleti'nin kuruluş dönemine dair daha doğru bir perspektif sunmamızı sağlayacaktır. Bu süreçte, Osmanlı tarihinin ilk dönemlerini anlatan kaynakların dikkatli ve titiz bir şekilde incelenmesi büyük önem taşımaktadır.
